ارزیابی تحمل به سرمای زمستانه در دورگ‌های جدید بیدانه انگور (Vitis vinifera L.)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد/ مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان

2 2مرکز تحقیقات ابریشم ایران (ISRC)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، رشت، ایران

10.22092/rhsj.2026.371363.1136

چکیده

سرمازدگی زمستانه یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید انگور در مناطق سردسیر ایران است. این پژوهش با هدف ارزیابی تحمل سرمایی ۱۰ دورگ جدید بیدانه (حاصل از برنامه‌های اصلاحی انگور) در مقایسه با ارقام و گونه‌های شاهد انجام شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در ایستگاه تحقیقاتی کهریز ارومیه اجرا گردید. فاکتور اول شامل ۱۶ ژنوتیپ (۱۰ دورگ بیدانه، ارقام بیدانه سفید، راژان، مام‌برایمه، قزل‌اوزوم، قره‌گندمه و گونه مقاوم لابروسکا) و فاکتور دوم شامل پنج سطح دمایی (۴+، ۱۵-، ۱۸-، ۲۱- و ۲۴- درجه سانتی‌گراد) بود. شاخص‌های آسیب جوانه‌های اولیه و ثانویه، نشت الکترولیتی، شاخص سرمازدگی شاخه و کامبیوم و غلظت پتاسیم جوانه اندازه‌گیری شدند. با کاهش دما، آسیب جوانه‌ها و نشت الکترولیتی به‌طور معنی‌داری افزایش یافت و جوانه‌های اولیه حساسیت بیشتری نسبت به جوانه‌های ثانویه نشان دادند. گونه لابروسکا بالاترین تحمل و دورگ‌های H8 و H9 کمترین تحمل را داشتند. در میان دورگ‌های جدید،H1 (حاصل تلاقی بیدانه سفید × قزل‌اوزوم) با کمترین آسیب جوانه و نشت الکترولیتی، تحمل بیشتری نشان داد. همبستگی معنی‌داری بین غلظت پتاسیم جوانه و سایر شاخص‌های تحمل سرمایی مشاهده نشد. نتایج نشان‌دهنده تنوع ژنتیکی قابل‌توجه در تحمل سرمایی ژنوتیپ‌ها بود. دورگ‌ H1 به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل برای استفاده در برنامه‌های به‌نژادی و کشت در مناطق سردسیر پیشنهاد می‌شوند. گونه لابروسکا نیز به‌عنوان منبعی ارزشمند برای اصلاح تحمل به سرمای شدید معرفی شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Winter Cold Tolerance in New Seedless Grapevine (Vitis vinifera L.) Hybrids

نویسندگان [English]

  • Hamed Doulati baneh 1
  • Rahim Abdollahi 2
1 assistant professor/ Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research Center
2 Silk Research Center (ISRC), Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran
چکیده [English]

Winter cold is a major limiting factor for grape (Vitis vinifera L.) production in Iran’s cold regions. This study evaluated the cold tolerance of 10 new seedless grape hybrids from a breeding program, compared with control cultivars and species, at the Kahriz Horticultural Research Station, Urmia. A factorial experiment in a completely randomized design with four replications was conducted. The first factor included 16 genotypes (10 new seedless hybrids, cultivars Bidaneh Sefid, Rajan, Mam-Brayma, Ghezel-Uzum, Ghara-Gandumeh, and the cold-tolerant Vitis labrusca), and the second factor comprised five temperature levels (+4°C as control, -15°C, -18°C, -21°C, and -24°C). Primary and secondary bud damage, electrolyte leakage, shoot and cambium cold injury indices, and bud potassium concentration were measured. Bud damage and electrolyte leakage significantly increased with decreasing temperatures, with primary buds showing greater sensitivity (LT₅₀: -18°C to -21°C) due to higher water content. Vitis labrusca exhibited the highest cold tolerance, with 16.7% primary bud mortality and 0% secondary bud mortality at -24°C, alongside minimal electrolyte leakage. Hybrids H1 (derived from Bidaneh Sefid × Ghezel-Uzum) showed cold tolerance with 65.5% primary bud mortality at -24°C. No significant correlation was observed between bud potassium concentration and cold tolerance indices. The results highlight substantial genetic variation in cold tolerance among genotypes. Hybrid H1 recommended for breeding and cultivation in cold regions, with Vitis labrusca identified as a valuable genetic resource for enhanced cold tolerance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • seedless
  • frost tolerance
  • electrolyte leakage
  • bud